Τρίτη, 5 Φεβρουαρίου 2019

ΚΩΣΤΑΣ ΜΙΣΣΙΟΣ - «ΜΥΤΙΛΗΝΙΑ ΣΥΜΜΙΚΤΑ»


Κώστας Γ. Μίσσιος

ΜΥΤΙΛΗΝΙΑ ΣΥΜΜΙΚΤΑ
Συμβολή στην ιστορία της λεσβιακής γραμματείας
Τόμος εικοστός, Εκδόσεις «Πιττακός», Μυτιλήνη, Απρίλης 2018, σελ. 173
                                    

     Από το συμπατριώτη μας συγγραφέα Κώστα Γ. Μίσσιο λάβαμε πρόσφατα δύο έντυπα: το νέο βιβλίο του με τίτλο «ΜΥΤΙΛΗΝΙΑ ΣΥΜΜΙΚΤΑ. Συμβολή στην ιστορία της λεσβιακής γραμματείας», που είναι ο εικοστός τόμος της λεσβιακής γραμματολογίας του (ISBN: 978-618-5341-00-8), και ένα φυλλάδιο με τίτλο «Ιστορία των ανθρώπων. Κώστας Γ. Μίσσιος: Ελάχιστο Αντίδωρο», το οποίο περιέχει δύο επιφυλλίδες του Παναγιώτη Δ. Μιχαηλάρη για το έργο του συγγραφέα.   
     Ευχαριστούμε και συγχαίρουμε τον Κώστα Γ. Μίσσιο για τον εικοστό τόμο του για τα λεσβιακά γράμματα, την ιστορία της Λέσβου και τους Λέσβιους δημιουργούς, έργο ζωής που μόνο του γεμίζει μια βιβλιοθήκη. Μόνο ένας άνθρωπος που αγαπά πολύ τον τόπο του θα είχε το κουράγιο να δημιουργήσει ένα τέτοιο τιτάνιο εκδοτικό έργο.

     Από τα βιβλία του ξεχειλίζουν, αξίες κληρονομημένες από τους γονείς του, η μεγάλη αγάπη του για τα γράμματα και τη Λέσβο, την αγαπημένη του σύντροφο Χριστίνα και τη μοναχοκόρη και συνεργάτιδά του Μάρω, που τα καλαίσθητα σκίτσα της κοσμούν τα βιβλία του, τον επίσης σχεδιαστή γαμπρό του Βασίλη και τον πολυαγαπημένο εγγονό του Κωστή, που τον θέλει να βαδίζει στα χνάρια του παππού του.
    Λογοτέχνης ο ίδιος, ποιητής και πεζογράφος, συγγραφέας νομικών βιβλίων, ερευνητής και μελετητής, αρθρογράφος και κριτικός λογοτεχνίας, είναι ο λογιότατος γραμματολόγος της σύγχρονης Λέσβου. Της χρωστά άλλωστε πολλά, αφού ανδρώθηκε στο γόνιμο φυσικό, κοινωνικό και πνευματικό περιβάλλον της πρωτεύουσας Μυτιλήνης, αν και σταδιοδρόμησε επαγγελματικά και καταξιώθηκε στην Αθήνα, όπου ζει με την οικογένειά του. Σαν άνθρωπος είναι προσηνής, πάντα με το χαμόγελο στα χείλη, εργατικός και πολύπλευρα δραστήριος, δημοκράτης, σεμνός και αξιοπρεπής κατά το ιδανικό ελληνικό πρότυπο του καλού κἀγαθού και ρέκτη ανθρώπου.
     Όπως αναφέρει ο ίδιος στον πρόλογο (σελ. 7-9), στον εικοστό τόμο περιλαμβάνονται δύο εργασίες του:
     Το πρώτο μέρος (σελ. 11-82) έχει τίτλο «Συμβάντα στη Μυτιλήνη από 16 Μαρτ. 1835 έως 21 Ιαν. 1878, αλιευθέντα από εφημερίδες και περιοδικά της Σμύρνης, της Κωνσταντινούπολης και της Αλεξάνδρειας» και περιέχει άρθρα και πληροφορίες για τη Λέσβο αποδελτιωμένες από 16 έντυπα: «Μνημοσύνη», «Ο Αστήρ της Ανατολής», «Αποθήκη Ωφελίμων Γνώσεων», «Εφημερίς της Σμύρνης», «Βυζαντίς», «Η Αίγυπτος», «Αρμονία», «Σμύρνη», «Αϊδίν», «Βέλος», «Αμάλθεια», «Ευσέβεια», «Ιωνία», «Νέα Σμύρνη», «Ανατολή», «Ανατολικός Αστήρ», με χρονολογική σειρά και ξεχωριστά για κάθε έντυπο. Η ύπαρξη επιμέρους τίτλων και μεγαλύτερων κενών ανάμεσα στις ενότητες του πρώτου μέρους θα έκανε το βιβλίο πιο ευανάγνωστο και χρηστικό για τους ερευνητές.   
     Το δεύτερο μέρος (σελ. 83-172) έχει τίτλο «Οι μυτιληνιοί και οι διαμένοντες στη Μυτιλήνη συνεργάτες των νεανικών περιοδικών: "Διάπλασις των παίδων", "Ελληνόπουλο", "Ο Θησαυρός των παιδιών" και "Το Σπίτι του παιδιού"» και περιλαμβάνει ανθολογημένα κείμενα νεαρών Λέσβιων συνεργατών με τα ψευδώνυμά τους, που άλλα ταυτοποιούνται με ονόματα συγκεκριμένων προσώπων και άλλα παραμένουν αταυτοποίητα. Τα περιοδικά αυτά καλύπτουν χρονική περίοδο 34 ετών (1920 - 1954).
     Διαβάζοντας το βιβλίο, κατανοούμε πόση αξία έχει η βιβλιογραφική έρευνα και η αποδελτίωση κάθε είδους πληροφοριών για την αποτύπωση της κοινωνικής και πνευματικής ζωής της Λέσβου. Δυστυχώς, οι περισσότεροι δημιουργοί προέρχονταν από το αστικό περιβάλλον της πρωτεύουσας Μυτιλήνης, ελάχιστοι από τις επαρχίες, φαινόμενο που παρατηρείται ακόμα και σήμερα στο νησί μας. Εντύπωση, επίσης, προκαλεί ο ικανός αριθμός των εντύπων και η ποιότητα της ύλης τους.
     Το δεύτερο μέρος είναι ιδιαίτερα ευχάριστο για τον αναγνώστη, καθώς οι ανθολογημένες από νεανικά περιοδικά εργασίες νεαρών αγοριών και κοριτσιών είναι ανάλαφρες και καλαίσθητες, αστείες ή σοβαρές. Όλες όμως δείχνουν μια κοινωνία που αγαπά τη μόρφωση και τη δημιουργία.
     Συγκρίνοντας το χθες με το σήμερα, καταλήγουμε σε μια θλιβερή διαπίστωση: πόσο σπάνια είναι σήμερα τα ποιοτικά νεανικά περιοδικά, που δίνουν στη νεολαία την ευκαιρία να εκφράσει τη δημιουργικότητά της…

~~~~~

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Δ. ΜΙΧΑΗΛΑΡΗΣ
Ιστορία των ανθρώπων
Κώστας Γ. Μίσσιος: Ελάχιστο Αντίδωρο

Με δύο δημοσιεύματα στην ημερήσια εφημερίδα του νομού Λέσβου «Εμπρός» στις 16 και 30 Ιουνίου 2017, ο ιστορικός Παναγιώτης Δ. Μιχαηλάρης* τιμά τον άνθρωπο και λόγιο Κώστα Γ. Μίσσιο, που διακρίνεται για την αγάπη για τη γραμματεία και την ιστορία της Λέσβου.
     Γράφει ο Παναγιώτης Δ. Μιχαηλάρης την Παρασκευή 30 Ιουνίου 2017:
      «…Πριν από δεκαπέντε ημέρες άρχισα να γράφω μια επιφυλλίδα για τον Κώστα Γ. Μίσσιο, έχοντας κατά νου ότι θα μπορούσα αυτοτελώς να δώσω μια εικόνα, έστω και ελλειπτική, για τον άνθρωπο, εννοώ τον λόγιο Κώστα Μίσσιο, και το έργο του. Όπως διαπίστωσα, γράφοντας, αυτό ήταν αδύνατο να γίνει με ένα κείμενο, γι’ αυτό συνεχίζω και σήμερα με τη βεβαιότητα, τώρα πια, ότι και πάλι ακροθιγώς θα αναφερθώ στο έργο του, έτσι εις οσμήν ευωδίας, όπως μου αρέσει να λέγω.
    Σκοπός μου δεν είναι να προβώ σε αναλυτική παρουσίαση των βιβλίων του Κώστα Μίσσιου· αυτό ούτε είναι δυνατόν να γίνει από τις στήλες μιας εφημερίδας, ούτε θα είχε και κάποια σημασία, αφού οι επαΐοντες τα γνωρίζουν ή, τουλάχιστον, μπορούν να τα βρουν, αν τα χρειαστούν. Στόχος μου να αρθρώσω κάποιες σκέψεις, σχετικά με τη μελλοντική αξιοποίηση του συγκεντρωμένου από τον Κώστα Μίσσιο ιστορικού υλικού για τη Λέσβο και τους ανθρώπους της.
    Εξηγούμαι: Ο Κώστας Μίσσιος με το έργο του, αποθησαυρισμένο σε δεκάδες βιβλία και άρθρα του, νομίζω ότι δεν έχει αφήσει λεσβιακή προσωπικότητα, συγγραφέα, ιστορικό κ.τ.λ., με άλλα λόγια Λέσβιο που να έχει αποτυπώσει στο χαρτί κάποια σκέψη, μια συμβολή, μια μελέτη λεσβιακού περιεχομένου (πολλές φορές και εξωλεσβιακή ύλη, από Λέσβιο δημιουργό), τον οποίο να μην έχει εντοπίσει, να μην έχει γράψει στοιχεία γι’  αυτόν και το έργο του. Κατά συνέπεια τα βιβλία του αποτελούν έναν πρώτης τάξεως εγκυκλοπαιδικό θησαυρό για όποιον ενδιαφέρεται να μελετήσει οτιδήποτε λεσβιακό θέμα: συγγραφέα, έργα του, δημοσιεύσεις του και δημοσιεύσεις περί αυτού, ιστορία λεσβιακών εντύπων και ό,τι άλλο περιστρέφεται γύρω από το λογοτεχνικά, ιστορικά, κοινωνικά ζητήματα του νησιού μας σε μεγάλο χρονικό ανάπτυγμα.
Σκίτσο του Κώστα Μίσσιου, έργο του Γ. Κακαδέλλη, 31.5.1994

    Κάθε ένα από τα δημοσιεύματα του Κώστα Μίσσιου, συνοδεύεται από ευρετήριο, στο οποίο ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ανατρέξει και να αναζητήσει στοιχεία. Όμως τα βιβλία είναι πολλά, τα θέματα επανέρχονται, τα ευρετήρια πρέπει να τα συμβουλεύεται κανείς και να τα ξανασυμβουλεύεται για να είναι βέβαιος ότι δεν του ξέφυγε κάτι, χωρίς να είναι σίγουρος για την εξάντληση του υλικού.       
    Όμως, αγαπητοί αναγνώστες, ζούμε σε εποχή ηλεκτρονική, η οποία, όποιες αντιρρήσεις και αν έχουμε, μας προσφέρει τεράστιες δυνατότητες. Δυνατότητες, που στην περίπτωση του Κώστα Μίσσιου, θα μπορούσαν να καταστήσουν το έργο του μνημειώδες, δηλαδή να το αναγάγουν σε ανεκτίμητο οδηγό και βοήθημα πολύτιμο και εκ των ων ουκ άνευ για τη Λέσβο, επειδή ακριβώς είναι τέτοιο.
    Κάποιος επιστημονικός θεσμός δηλαδή, σκέπτομαι λ.χ. το Πανεπιστήμιο Αιγαίου ή κάποιο άλλο πανεπιστήμιο ή μια βιβλιοθήκη κ.τ.λ., να εκμεταλλευτεί τα λεφτά που προορίζονται για παρόμοια προγράμματα και να καταθέσει ένα πρόγραμμα ψηφιοποίησης των βιβλίων του Κώστα Μίσσιου και παράλληλα να προβεί στην εκπόνηση ενός αναλυτικού και συνθετικού ψηφιακού ευρετηρίου. Έτσι και με βάση τα εργαλεία αυτά θα μπορεί ο κάθε ενδιαφερόμενος χρήστης να γνωρίζει αμέσως ότι για τον Σταυράκη Αναγνώστου ή τον Στρατή Αναστασέλλη ή για την εφημερίδα Χαραυγή έχουν γραφτεί τα παρακάτω άρθρα, από τους τάδε συγγραφείς. Και αντίστροφα ο Σταυράκης Αναγνώστου ή ο Στρατής Αναστασέλλης έχουν γράψει αυτά τα έργα που έχουν τυπωθεί είτε αυτοτελώς, είτε στα τάδε περιοδικά, ή στην εφημερίδα Χαραυγή υπάρχει αυτή η ύλη, και ούτω καθεξής.
    Παράλληλα με όλα αυτά, με βάση το έργο του Κώστα Μίσσιου, θα μπορούσε να συνταχθεί μια νέα Λεσβιακή Βιβλιογραφία, που μαζί με τις παλαιότερες του Γιώργου Βαλέτα και τη συμβολή σε αυτήν του Κ. Μιχαηλίδη, ακόμα και με τη μικρή συμβολή του Μιχαήλ Στεφανίδη, να συγκροτήσουν το νέο σώμα της Λεσβιακής Βιβλιογραφίας, η οποία θα περιλαμβάνει όχι μόνο αυτοτελείς εκδόσεις αλλά και μελέτες σε περιοδικά και εφημερίδες. Και όχι μόνο αυτά, αλλά και άλλα πολλά μπορούν να γίνουν με βάση το έργο του Κώστα Μίσσιου, το οποίο μπορεί να εκτοξεύσει τη λεσβιακή ιστορικο-λογοτεχνική, και όχι μόνο, παραγωγή στην πρωτοπορία. Σκέφτομαι λ.χ. πόσες διδακτορικές διατριβές θα μπορούσαν να προκύψουν.
    Δεν τρέφω αυταπάτες για την ανάληψη παρόμοιου εγχειρήματος και ο πρώτος που θα το αμφισβητήσει θα είναι ο ίδιος ο Κώστας Μίσσιος, επειδή οι άνθρωποι περί άλλων τυρβάζουν. Όμως εμείς θα επιμείνουμε να καταθέτουμε προτάσεις, επειδή σ’ αυτή τη χώρα πάντα έτσι εξελίσσονταν τα πράγματα. Πού ξέρεις…»
 (Πρωτοδημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα «Εμπρός» Λέσβου / Μυτιλήνη, 30/06/2017)

* Ο Παναγιώτης Δ. Μιχαηλάρης είναι ιστορικός / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.

~~~~~
Ευχόμαστε η πρόταση του κ. Μιχαηλάρη να γίνει πραγματικότητα σύντομα…
                                                                                   Μυρσίνη Μ. Βουνάτσου

Δευτέρα, 28 Ιανουαρίου 2019

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ Ε. ΓΙΑΝΝΗ «ΟΙ ΘΥΜΗΣΕΣ ΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΡΥΦΤΗΣ»

Με τη μεσολάβηση της αγαπημένης μου δασκάλας κ. Νίτσας Βαμβαδέλλη, ήλθα πρόσφατα σε επικοινωνία με τον εκπαιδευτικό κ. Γιάννη Αναγνώστου, γιο του παλιού εφημέριου Παλαιοχωρίου Στρατή Αναγνώστου και πατέρα του νεότερου Στρατή Αναγνώστου, συγγραφέα. Ανταποκρίθηκε άμεσα, στέλνοντας το παρακάτω ενθύμημα για την Παναγία Κρυφτή, με πολύτιμες πληροφορίες από τα χρόνια 1930-1945. Τον ευχαριστώ θερμά κι ελπίζω να μοιραστεί με τους Παλιοχωριανούς κι άλλες αναμνήσεις του από τα παιδικά του χρόνια στο Παλαιοχώρι μας.

Του Γιάννη Ε. Αναγνώστου              

Οι θύμησές μου για την ιστορία της Παναγίας της Κρυφτής    

Στο κάλεσμα της εξαίρετης ερευνήτριας, φιλολόγου κ. Μυρσίνης Βουνάτσου, να καταθέσω τις θύμησές μου ανταποκρίνομαι με μεγάλη μου χαρά και συγκίνηση. Η κατάθεση αυτή είναι για μένα κατάθεση ψυχής, αφού ανασκαλεύω μνήμες από τα παιδικά χρόνια του Δημοτικού και του Γυμνασίου, που μένουν βαθιά ριζωμένες στο υποσυνείδητό μου.
Εφημέριος της Ευαγγελίστριας του Παλαιοχωρίου, όπου ανήκε η Παναγία η Κρυφτή, ήταν ο πατήρ Ευστράτιος Αναγνώστου, πατέρας μου και πατέρας του μακαριστού Μητροπολίτου Ιερισσού κυρού Νικοδήμου και της αειμνήστου αδελφής μας Αναστασίας.

Στα χρόνια της διακονίας του στο Παλαιοχώρι (1930 - 1945) το εκκλησάκι της Παναγίας της Κρυφτής, απ’ ό,τι θυμάμαι, ήταν πιο μικρό απ’ αυτό που είναι σήμερα. Δηλαδή υπήρχε μόνο το τμήμα του μέσα στο βράχο. Η επέκτασή του έγινε επί ημερών του αειμνήστου πατέρα μας και ύστερα από έγκριση του Μητροπολίτου Μυτιλήνης Ιακώβου του Α΄, του από Δυρραχίου*. Μάλιστα ο Δεσπότης με τη «γητεύτρα ματιά», πριν να δώσει τη σχετική έγκριση, θέλησε να μορφώσει ιδία άποψη, επισκεπτόμενος προσωπικά το χώρο. Ένα απόγευμα με ένα καΐκι από το Πλωμάρι ο Δεσπότης με τον Αρχιερατικό Επίτροπο, τον πατέρα μου και μένα (μικρό παιδί του Δημοτικού) πήγαμε στην Κρυφτή.
Ο Δεσπότης, αφού θαύμασε τη μοναδικότητα του τοπίου με τους θεόρατους μαυρόασπρους βράχους που στέκονται αγέρωχοι φύλακες της μικρής κοιλάδας της Παναγίας της Κρυφτής, έδωσε αμέσως την έγκρισή του να γίνουν όσα προέβλεπε το σχέδιο, που είχε καταθέσει ο πατέρας μου. Δηλαδή την επέκταση του ναϊδρίου, υπό τύπον στεγάστρου, την ένωση των δύο μεγάλων βράχων με την αντικατάσταση της πρόχειρης ξύλινης γέφυρας με τσιμεντένια, για να έχει πρόσβαση ο χώρος και από τη θάλασσα.
Στα ριζά, στους απέναντι μεγάλους βράχους, εκεί που παφλάζει το κύμα ανταμώνοντας τα βότσαλα της πολύ μικρής και στενής ακρογιαλιάς, ανέβλυζαν νερά θερμοπηγής. Μετά την έγκριση του Δεσπότη και των αρμοδίων αρχών, εργάτες με μικρούς δυναμίτες, έκαμαν διάνοιξη των βράχων και κατασκεύασαν μικρή δεξαμενή, για να κάνουν τα ιαματικά λουτρά τους όσοι το επιθυμούσαν.
Όσο για το θρύλο της Παναγίας της Κρυφτής, οι αναμνήσεις μου συμπίπτουν με τις καταθέσεις των λοιπών αρθρογράφων της έρευνας.
Δηλαδή μια πανέμορφη Ελληνοπούλα της περιοχής, κυνηγημένη από Τούρκους, με τη βοήθεια της Παναγίας, σώθηκε κρυμμένη στη μικρή σπηλιά του βράχου, όπου βρίσκεται το σημερινό εκκλησάκι.
Επίσης, για τη μορφή της κοπέλας που είναι αποτυπωμένη στον απόκρημνο βράχο, λίγα μέτρα πάνω από το εκκλησάκι της Παναγίας της Κρυφτής, θυμάμαι πως η μορφή αυτή υπήρχε πάνω στο βράχο. Όμως για μένα το αποτύπωμα αυτό δεν ήταν κάποιο λαξευμένο αποτύπωμα, αλλά αποτέλεσμα των βρύων, που φυτρώνουν πάνω σε υγρούς βράχους.
Ο αείμνηστος πατέρας μου συνήθιζε να μας παίρνει από πολύ μικρά παιδιά βοηθούς του στο ψάλσιμο σ’ όλες τις λειτουργίες, αλλά και στις άλλες ακολουθίες της Εκκλησίας, εμένα μάλιστα περισσότερο από τον μικρότερο αδελφό μου.
Μου έρχεται στο μυαλό με συγκίνηση η εικόνα να σηκώνω εγώ τα ιερά του άμφια, καθώς κατηφορίζαμε από το Παλαιοχώρι, βαδίζοντας στο στενό δρομίσκο από το χωριό ως την Παναγία την Κρυφτή.
Κι οι θύμησες αυτές σταματούν τη χρονιά που πήρε μετάθεση ο πατέρας μου** από το Παλαιοχώρι στο Πλωμάρι και στη συνέχεια στη Μυτιλήνη.
Με χαρά θυμάμαι, τώρα που καταχωρώ τούτη τη γραφή, το απολυτίκιο της Παναγίας της Κρυφτής: «Χαίρε πέλαγος Κόρη το ανεξάντλητον»*** κι ευγνωμονώ την κ. Μυρσίνη Βουνάτσου, που έδωσε την ευκαιρία να συμμετάσχει και η μετριότητά μου στη χορεία των αρθογράφων των κειμένων της Παναγίας της Κρυφτής.    
Γιάννης Ε. Αναγνώστου
Μυτιλήνη, Ιανουάριος 2019
 _____________________
* Ο Μητροπολίτης Μυτιλήνης Ιάκωβος Α΄, ο από Δυρραχίου, γεννήθηκε στα Μοσχονήσια Μ. Ασίας το 1878. Φοίτησε στη Θεολογική Σχολή Χάλκης, το 1903 διορίστηκε Μέγας Αρχιδιάκονος Σμύρνης, το 1908 εκλέχτηκε Επίσκοπος Χριστουπόλεως, το 1911 εκλέχτηκε Μητροπολίτης Δυρραχίου και από 20/01/1925 έως το θάνατό του διετέλεσε Μητροπολίτης Μυτιλήνης. Απεβίωσε στις 25/03/1958 και ετάφη στη Μυτιλήνη. Διακρίνεται για το πολύπλευρο ποιμαντικό και φιλανθρωπικό του έργο. Βλέπε: http://www.immyt.net/diocese/prokatoxoi_9.htm, http://ikee.lib.auth.gr/record/286525/files/Oikonomopoulos.pdf?version=1.
** 1945
*** Ἀπολυτίκιον (ἦχος πλάγιος α΄): Χαῖρε πέλαγος Κόρη τὸ ἀνεξάντλητον, τῶν ὑπὲρ νοῦν θαυμασίων ὦ Θεοτόκε σαφῶς· ἐγκαλλώπισμα πιστῶν καὶ ἀγαλλίαμα· χαῖρε Παντάνασσα Ἁγνή, τῶν Ἀγγέλων χαρμονή· μετάρσιος χαῖρε κλίμαξ, ἡ ἀνάγουσα βροτοὺς γῆθεν, πρὸς οὐρανὸν τοὺς πεποιθότας ἐν σοί.

Σάββατο, 26 Ιανουαρίου 2019

ΒΑΛΤΑΣ Ξ ΣΤΑΥΡΟΣ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΚΥΡΙΑΖΗ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ

Βιβλιοκριτική
ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΚΥΡΙΑΖΗΣ:
«ΚΟΛΠΟΣ ΚΑΛΛΟΝΗΣ ΛΕΣΒΟΥ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ» 



Όταν ξεπρόβαλαν από τα νερά του Αρχιπελάγους και άρχισαν να σχηματίζονται τα νησιά, η πανέμορφη Λέσβος κράτησε δύο λωρίδες θάλασσας μέσα της, τη μικρότερη στην ανατολική αγκαλιά της (κόλπος Γέρας) και τη μεγαλύτερη, την πολυαγαπημένη, κατευθείαν στην καρδιά της!
Αυτή η λωρίδα ονομάστηκε Μεσόγειον Έρμα, Πυρραίων Εύριπος, Λιμνοθάλασσα του Αριστοτέλη, Κόλπος της Καλλονής!
Γύρω από τον Κόλπο της Καλλονής, βρήκαν καταφύγιο στα Ροδαφνίδια Λισβορίου οι ανθρωπίδες πριν από 780.000 χρόνια και οι προϊστορικοί πρόγονοί μας πριν από 5.000 χρόνια στις Χαλακιές της Νυφίδας. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν ο βασιλιάς των Πελασγών του Άργους της Τροιζήνος Ξάνθος, που πέρασε από τη μικρασιατική Λυκία στη Λέσβο ονομάζοντάς την Πελασγία, και ο αναφερόμενος από τον Όμηρο βασιλιάς Μάκαρ, στα Μάκαρα. Αυτός ίδρυσε το ναό του Διονύσου στην Άκρα Βρίσα των Βατερών και ονόμασε το νησί Μακαρία.
Έπειτα ήλθε ο μύθος της Αφροδίτης Καλλονής, που με τη θυσία της έδωσε το όνομά της στον κόλπο, στην περιοχή και στα χωριά της Καλλονής (Κεράμι, Παπιανά, Δάφια, Αργειανά, Αρίσβη, Σουμούρια και την πρωτεύουσά τους την Αχερώνη):
"Οι Αιολείς άποικοι, για να ευχαριστήσουν τον Ποσειδώνα για το ασφαλές ταξίδι τους, θυσίασαν έναν ταύρο στο Μεσόγειον Έρμα, δηλαδή στον Κόλπο της Καλλονής, ανάμεσα στο ακρωτήριο Καλλονή και στη βραχονησίδα Καλλονή της εισόδου του Κόλπου, με σκοπό να εξευμενίσουν τη γυναίκα του Ποσειδώνα, την Νηρηίδα Αμφιτρίτη, που δεν ανεχόταν να υπάρχει άλλη καλλονή πιο όμορφη από εκείνην, έριξαν στα εκεί βαθιά νερά την καλλονή παρθένα κόρη του Σμινθέα, ενός από τους οκτώ εποίκους Αιολείς βασιλείς, η οποία μεταμορφώθηκε σε Νηρηίδα και ονομάστηκε Λευκοθέα, όταν ο Αιολεύς Έναλος που την αγαπούσε δεν κατάφερε να τη σώσει, αν και ρίχτηκε για χάρη της στη θάλασσα".
Πάμε λοιπόν μια βόλτα γύρω από τον κόλπο, πάνω στα χνάρια της μακρόχρονης ιστορίας. Μια ιστορική περιήγηση με "ξεναγό" τον Αριστείδη Κυριαζή που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη.
Αρχή από τα Μάκαρα και τον ροδότοιχο της Αποθήκας, στην αρχαία Ίσσα (την πρώτη πόλη που έδωσε το όνομά της σε ολόκληρο το νησί), που την επισκέφτηκε ο Αγαμέμνων για να πάρει τον χρησμό από το γιο της Ίσσας και του Ερμή, τον μάντη Πρύλι, ο οποίος προφήτευσε ότι η Τροία θα πέσει εφόσον οι Αχαιοί κατασκευάσουν τον Δούρειο Ίππο.
Συνεχίζουμε περνώντας από την Ξηροκαστρινή Παναγιά, από τις εκβολές του Αχέροντα ποταμού και το Νεκρομαντείο, από τις Αχερούσιες Λίμνες και από το μοναστήρι του Παρασιγίου, και φτάνουμε μέχρι τα Ερμοπύλια κοντά στη Φίλια. Κατεβαίνουμε ξανά στον κάμπο της Καλλονής για να επισκεφθούμε την αρχαία Αρίσβη, όλους τους οικισμούς του Μεσαιωνικού κάμπου, την αρχαία πόλη Γέρην και την αρχαία Νάπη, την Κλοπεδή με το Τέμενος της Άρτεμης τους δύο ναούς του Ναπαίου Απόλλωνα και το μαντείο όπου πήραν χρησμό οι Μενέλαος, Διομήδης και Νέστορας. Εδώ βοηθά τον συγγραφέα η αρχαιολογική σκαπάνη με τις τελευταίες της ανακαλύψεις.
Το βιβλίο στηρίζεται σε πολύχρονη έρευνα σε βιβλιοθήκες και συγγράμματα, πράγμα που φαίνεται από την εκτεταμένη βιβλιογραφία και τις πηγές. Καρπός της προσπάθειας, ένα μοναδικό βιβλίο, το οποίο απευθύνεται τόσο στον απλό βιβλιόφιλο αναγνώστη, όσο και στον ιστορικό ερευνητή και ταυτόχρονα αποτελεί ένα ευανάγνωστο έργο.
Οι τετρακόσιες σελίδες του βιβλίου κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη, ζωντανεύουν μύθους, περιγράφουν τη δράση εμβληματικών προσωπικοτήτων για την περιοχή. Η περιήγηση συνεχίζεται με την περιγραφή της επίσκεψης στην περιοχή της Αρίσβης, που πραγματοποίησαν το 1.300 π.Χ. οι Χετταίοι πορφυροβαφείς-στρατιώτες, στην κοινή εξορία του Αλκαίου και της Σαπφώς στην Αρχαία Πύρρα το 606 π.Χ., στην περιγραφή της έρευνας του Αριστοτέλη και του μαθητή του Θεόφραστου την τριετία 345-343 π.Χ. στην περιοχή του κόλπου των Πυρραίων, στην αναφορά των Καλληνέων του 70 μ.Χ. με τα διενεργούμενα από την αρχαϊκή εποχή Καλλιστεία στο Ιερό του Μέσσου, στην κυριαρχία των Γατελούζων και τις εξορίες των δύο Βυζαντινών επιφανών και αυτοκρατόρων στα Βασιλικά, καθώς και στο γάμο του τελευταίου Κωνσταντίνου Παλαιολόγου με την πριγκίπισσα Αικατερίνη των Γατελούζων.
Η περιήγηση καταλήγει στα μαύρα χρόνια της Τουρκοκρατίας, στα Δάφια της Δαφνίας Αρτέμιδος και των εξισλαμισμένων Μπεκήρ αγάδων, στα χωριά του κόλπου Καλλονής κατά την τουρκοκρατία των 450 χρόνων, στον Λειμώνα του πρώτου σχολάρχη της Λέσβου του αγίου Ιγνατίου επισκόπου Μηθύμνης και φτάνει έως την απελευθέρωση του νησιού το 1912, με τη συμμετοχή του ελληνικού στρατού, της Λεσβιακής Φάλαγγας και των Λεσβίων ανταρτών στη μάχη του Κλαπάδου.
Κάθε κεφάλαιό του μπορεί να δημιουργήσει καινούργια βιβλία!
Προϋπόθεση να υπάρξουν νεότερα ευρήματα της αρχαιολογίας από ανασκαφές, που πρέπει κάποτε να γίνουν, για να δώσουν απαντήσεις στα ερωτήματα που γεννιούνται από την έρευνα αυτή.
Η γλώσσα είναι απλή κατανοητή, οι φωτογραφίες και οι χάρτες αναδεικνύονται από την επιμελημένη και καλαίσθητη έκδοση των εκδόσεων Mythos BOOKS.
Είναι ένα βιβλίο ζωής, βγαλμένο όχι μόνο από την κοπιώδη και πολύχρονη έρευνα, αλλά και από την ψυχή! Για να το γράψεις, πρέπει να αγαπάς πολύ αυτόν τον τόπο και ο Αριστείδης Κυριαζής τον υπεραγαπά!
Σταύρος Ξ. Βαλτάς*

*Σημείωση: Το κείμενο εστάλη για δημοσίευση από τον Αριστείδη Κυριαζή. Η παραπάνω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε σήμερα 26/01/2019 στην εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ» Μυτιλήνης. Ο Σταύρος Ξ. Βαλτάς είναι τέως Πρόεδρος του Συλλόγου Καλλονιατών.  


ΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ


Σ Υ Γ Χ Α Ρ Η Τ Η Ρ Ι Α

στον άξιο Καλλονιάτη συγγραφέα Αριστείδη Κυριαζή