Στη μνήμη της Αδαμαντίας Κόντη, το γένος Ελευθερίου Ζάμπου (1905-1990)
ΑΠΟΞΗΡΑΝΣΗ ΑΓΡΙΩΝ ΧΟΡΤΩΝ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ
Ο άνθρωπος, από το συλλεκτικό στάδιο των προϊστορικών χρόνων μέχρι σήμερα, δεν έχει πάψει να είναι τροφοσυλλέκτης. Δύσκολες κλιματικές συνθήκες, περιβαλλοντικές καταστροφές, πολιτικές αλλαγές, πόλεμοι και πολλά άλλα κοινωνικά γεγονότα τα αίτια. Η ανάγκη επιβίωσης και ασφάλειας οι πιο βασικοί λόγοι. Ταυτόχρονα δημιουργήθηκε το πρόβλημα της μακρόχρονης ασφαλούς συντήρησης των τροφίμων, που οδήγησε από τη χρήση του ήλιου στα σύγχρονα ψυκτικά μέσα και τους αποξηραντές, χωρίς ωστόσο να καταργηθούν οι παραδοσιακοί τρόποι συντήρησης.
Πρόσφατα, παρακολουθώντας ένα βίντεο με συμβουλές αποθήκευσης τροφίμων για ώρα ανάγκης, θυμηθήκαμε ότι κάποτε ο κ. Δημήτριος Κόντης, γείτονας και οικογενειακός φίλος, ανέφερε ότι στην ιδιαίτερη πατρίδα του το χειμώνα αποξήραιναν χόρτα του βουνού και τα κατανάλωναν το καλοκαίρι. Ζητήσαμε να μας περιγράψει ποια χόρτα αποξήραιναν, με ποια διαδικασία, πώς τα αποθήκευαν και πώς τα μαγείρευαν. Αναρτούμε το κείμενο, στα πλαίσια της προσπάθειας να μάθουμε πώς επιβίωναν παλαιότερα διατηρώντας κάθε είδους τρόφιμο. Είναι γραμμένο σε μορφή ανάμνησης, με αναφορές σε συγκεκριμένα μέρη και πρόσωπα. Ευχαριστούμε τον κ. Κόντη για την άμεση ανταπόκρισή του στο αίτημά μας και αφιερώνουμε την αφήγησή του στην αείμνηστη μητέρα του Αδαμαντία Ζάμπου-Κόντη (1905-1990).
«Μυρσίνη,
καλημέρα!
Τι μου
θύμησες... Με ξανάφερες στα παιδικά μου χρόνια, τότε που ζούσα στο χωριό μου, τα Χρύσαφα Λακωνίας,
μέχρι που τελείωσα το Δημοτικό Σχολείο
το 1954.
Εκείνη
την εποχή αλλά και αργότερα, η μητέρα μου Αδαμαντία –που έχει αφήσει το υλικό
πεδίο προ πολλού– μέχρι και τη δεκαετία του ’80 μάζευε τον χειμώνα, όπως
άλλωστε και όλες οι γυναίκες του χωριού, άγρια χόρτα του βουνού· τα αποξήραιναν
και τα κατανάλωναν το καλοκαίρι, όταν δεν υπήρχαν πλέον χόρτα.
Συνήθως
αποξήραιναν άγρια χόρτα κατάλληλα για βράσιμο. Τα ονόματά τους, όπως άκουγα να
τα αποκαλούν, ήταν: κοκκινολάχανα, πικρολάχανα, καβουράκια, ραδίκια, ζοχοί,
ίσως και άλλα που δεν θυμάμαι. Δεν ξέρω αν τα τρία πρώτα ήταν γνωστά και σε
άλλα χωριά της Ελληνικής υπαίθρου με τα ίδια ή με άλλα ονόματα.
Τα
έπλεναν σχολαστικά και μετά τα περνούσαν σε κλωστή μέχρι να σχηματίσουν ένα
αρκετά μεγάλο κύκλο, "μία αρμαθιά".
Η ποσότητα αυτή ήταν αρκετή να γεμίσει μία μεγάλη κατσαρόλα και να φάει όλη η
οικογένεια μία φορά.
Τις
αρμαθιές αυτές τις άφηναν για λίγο πάνω σε ένα σεντόνι, να στραγγίξει το πολύ
νερό, και στη συνέχεια τις κρεμούσαν στη σκιά μιας βεράντας, για να στεγνώσουν
εντελώς. Μετά τις έπαιρναν και τις κρεμούσαν μέσα σε στεγασμένο χώρο, μέχρι να
ξεραθούν εντελώς. Τις αποκαλούσαν "σανό".
Το
καλοκαίρι, που δεν υπήρχαν πλέον χόρτα στα χωράφια και τα βουνά, τα έβραζαν
κανονικά, όπως έβραζαν το χειμώνα τα φρέσκα. Αυτά έπαιρναν με το βράσιμο το
πράσινο χρώμα τους, η δε γεύση τους ήταν όπως ακριβώς των φρέσκων βραστών
λαχανικών.
"Πενία τέχνας κατεργάζεται"...
Λες να
έλθει εποχή που θα αδειάσουν οι πόλεις και οι άνθρωποι θα επιστρέψουν στα χωριά,
να προσπαθήσουν να επιβιώσουν; Τίποτα δεν αποκλείεται...
Καλό
μεσημέρι.
Δημήτρης Κόντης»
* τα Χρύσαφα (ή η Χρύσαφα): Όμορφο ημιορεινό
χωριό του Δήμου Σπάρτης νομού Λακωνίας, κτισμένο σε υψόμετρο 550 μέτρων, 15
χιλιόμετρα ανατολικά της Σπάρτης, με παραδοσιακά πετρόκτιστα σπίτια. Σύμφωνα με
την απογραφή του 2021, έχει πληθυσμό 270 κατοίκους.
**αρμαθιά (η, από την αρχ. λ. ὁ ὁρμαθός < ὅρμος = σχοινί, αλυσίδα): σύνολο από πολλά όμοια αντικείμενα περασμένα σε σχοινί· μάτσο, δέσμη· σωρός.
Σχετικά βίντεο και ιστοσελίδα:
1.
Αποξήρανση
άγριων χόρτων από την κ. Στέλλα [Different Situations] – παλιά μέθοδος: https://www.youtube.com/watch?v=_0TcJnwcGnI
2.
Άγρια
χόρτα στον καταψύκτη από την κ. Μάρκου Στέλλα – Stella Love Cook – σύγχρονη μέθοδος: https://www.youtube.com/watch?v=Y6B_2oH3YAU
3.
http://pythagoreandiet.blogspot.com/2012/11/blog-post.html?m=1
«Πυθαγόρειος διατροφή - Αποξήρανση
Η αποξήρανση των χόρτων γίνεται πάντα μακριά από τον ήλιο. Ο ήλιος, όταν πέσει
πάνω τους, καταστρέφει το ωραίο πράσινο χρώμα τους και τα κάνει να φαίνονται σαν
καμένα. Χρειάζεται ένας χώρος, που θα αερίζεται και δεν θα έχει υγρασία. Αν
πρόκειται να αποξηράνουμε βλαστάρια, τα δένουμε σε ματσάκια και τα κρεμάμε σε
καρφιά, στερεωμένα στον τοίχο ή σε οριζόντια ξύλα, στερεωμένα σε
αντικριστούς τοίχους. Αν αποξηράνουμε φύλλα και άνθη, τα απλώνουμε αραιά, σε λεπτά
στρώματα, πάνω σε σχάρες. Έτσι θα εξασφαλίσουμε την κυκλοφορία του αέρα ανάμεσά
τους και θα ξεραθούν πιο γρήγορα, χωρίς το φόβο να αναπτυχθούν μικροοργανισμοί
από την υγρασία και να σαπίσουν.
Ο χρόνος αποξήρανσης εξαρτάται από
το αν τα χόρτα έχουν μεγάλα φύλλα, οπότε θα περιέχουν περισσότερη υγρασία, και από
το περιβάλλον που βρίσκονται. Δεν πρέπει να ξεχνάμε
ότι από καιρό σε καιρό, πρέπει να τα ελέγχουμε και να τα γυρίζουμε εάν
χρειάζεται.
Οι καρποί απλώνονται σε δίσκους και αποξηραίνονται σε ζεστό περιβάλλον. Οι ρίζες, αφού βγουν με προσοχή από το χώμα, πλένονται με μια μαλακή βούρτσα, ώστε να καθαριστούν τελείως. Μετά κόβονται οι κορυφές τους και τα ριζίδια. Αν οι ρίζες είναι παχιές, θα πρέπει να τις κόψετε σε κομμάτια. Τέλος, τις απλώνουμε αραιά στη σχάρα και τις βάζουμε σε ένα ζεστό μέρος (ποτέ στο φούρνο ή απευθείας στον ήλιο) για 20 ημέρες.»
4.
Αποξήρανση
μολόχας: https://www.youtube.com/watch?v=mwsRTBqfpwM
5.
Αποξήρανση
μπάμιας και πιπεριάς:
https://www.youtube.com/watch?v=5e76IyQ9yB0
https://www.youtube.com/watch?v=puf17BUYbdU
https://www.youtube.com/watch?v=KiIX3AAxJLs
6. Αποξήρανση μελιτζάνας και κολοκυθιών: https://www.youtube.com/watch?v=dI84pQZ7unk
