ΜΥΡΓΙΩΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ_ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΠΕΑΝ ΑΝΑΤΙΝΑΖΟΥΝ ΚΤΙΡΙΟ ΤΗΣ ΕΣΠΟ

 

Μυργιώτης Παναγιώτης

  

Οι ήρωες της ΠΕΑΝ ανατινάζουν το κτίριο της ΕΣΠΟ

20 Σεπτεμβρίου 1942

 

Δούλεψε για να σταματήσουν οι πόλεμοι,

να ειρηνεύσει και να ευτυχήσει ο κόσμος

 

Ο Λαός ο οποίος λησμονεί την Ιστορία του ή την μαθαίνει λανθασμένη είναι υποχρεωμένος να διαπράξει τα ίδια λάθη ή και χειρότερα. Η μελέτη της Ιστορίας βοηθά τους Λαούς. Όχι, δεν καλλιεργεί μίση και αντιπαλότητες. Αντίθετα, οδηγεί σε συμμαχίες και συμφιλίωση.

Σε εποχές φτωχές σε πρότυπα και ιδέες, οι οποίες εμπνέουν τους Λαούς σε κάτι ωραίο και την νεότητα να γνωρίσει ιδανικά και πρότυπα πατριωτικά και προσφοράς ανιδιοτελούς, είναι ανάγκη να ανατρέξουμε στην πλούσια ιστορική δεξαμενή του Έθνους μας.

Στο κείμενο που ακολουθεί θα αναφερθούμε στο πρόσφατο ηρωικό παρελθόν. Στην εποχή της Εθνικής Αντίστασης, της πραγματικής και ηρωικής. Στην εν πολλοίς άγνωστη, αλλά με πλούσια δράση και αγώνα εναντίον των κατακτητών.

Είναι γνωστό ότι το 1941 η πατρίδα μας βρισκόταν υπό τριπλή κατοχή. Επιπλέον γνωστό είναι ότι ο τράχηλος του Έλληνα δεν σηκώνει ζυγό· δεν μπορεί να ζήσει ο Έλληνας με κατακτητή στο σβέρκο του.

Έτσι έγινε και κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Αντίσταση έκαναν πολλές οργανώσεις. Η μαζικότερη ήταν του ΕΑΜ. Άλλες μαζικές και αγωνιστικές οργανώσεις υπήρξαν ο ΕΔΕΣ, η ΕΚΚΑ και η ΠΕΑΝ (Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων), για την οποία θα αναφερθούμε στο παρόν κείμενο. Ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1941 με πολιτικό αρχηγό τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, ο οποίος δεν είχε λόγο στα οργανωτικά. Αρχηγός της ήταν ο απότακτος υποσμηναγός της αεροπορίας Κωνσταντίνος Περρίκος, φλογερός αγωνιστής, πατριώτης με υψηλά ιδανικά. Συνιδρυτές υπήρξαν ο Θάνος Σκούρας, γόνος πλούσιας οικογένειας, ο Διονύσης Παπαβασιλόπουλος, επιχειρηματίας, ο Γιάννης Κατεβάτης, δικηγόρος, και οι Γιώργος Αλεξιάδης, δικηγόρος. Αντώνης Μυτιληναίος, Θανάσης Σκούρας, Νίκος Μούρτος, Διονύσης Παπαδόπουλος, Δημήτρης Λόης, Τάκης Μιχαηλίδης, Σπύρος Γαλάτης, Γιάννης Κατεβάτης, Νώντας Σπηλιωτόπουλος, Ντίνος Αυγουστάτος, Στάθης Τουρνάκης, Σπύρος Στανωτάς, Νίκος Λάζαρης και η Σαμιώτισσα δασκάλα Ιουλία Μπίμπα.

Η ΠΕΑΝ πίστευε και αγωνιζόταν για έναν ενιαίο αγώνα εναντίον των κατακτητών και των Ελλήνων συνεργατών τους. Είχε μεγάλη απήχηση στη νεολαία και στην αστική τάξη. Σκοπός ήταν με κάθε τρόπο να πολεμήσει τους κατακτητές. Με την εφημερίδα «Δόξα» εμψύχωνε τους Αθηναίους και δημιουργούσε κλίμα πατριωτικό. Η αρθρογραφία της παράνομης εφημερίδας έδινε δύναμη και κουράγιο στο Λαό. Η αντιστασιακή της δράση δεν περιορίστηκε μόνο σ’ αυτόν τον τομέα. Έπρεπε να επιχειρήσει κάτι πιο γενναίο και θαρραλέο. Ήθελε πιο έμπρακτα να κάνει αισθητή την παρουσία της και να προξενήσει πλήγματα στον εχθρό. Από αγωνιστές της οργάνωσης ιδρύεται ο Ουλαμός Καταστροφών, με κύριο στόχο τους κατακτητές και τους, ελάχιστους, συνεργαζόμενους με αυτούς οργανώσεις δωσίλογων. 

Την 25η Μαρτίου 1942 η ΠΕΑΝ διοργάνωσε μεγάλη πορεία προς το άγαλμα του Εμμανουήλ Ξάνθου στην πλατεία Κολωνακίου, «με πολύ φόβο, αλλά με βαρειά την κληρονομιά της ιστορίας». Σημαιοφόρος και επικεφαλής της πορείας ήταν ο ΠΕΑΝίτης εθνικιστής φοιτητής Διονύσιος Παπαδόπουλος.

Το πρώτο κτύπημα δεν αργεί να γίνει. Ανήμερα του 15αύγουστου, την επέτειο του τορπιλισμού της Έλλης και του εορτασμού της κοίμησης της Μεγαλόχαρης, γίνεται η πρώτη αντιστασιακή πράξη της ΠΕΑΝ. Ο μηχανικός Παπαδόπουλος προμηθεύει τον Ουλαμό Καταστροφών 70 οκάδες εκρηκτική ύλη, η οποία χρησίμευε για έργα των Γερμανών. Κατασκευάζουν βόμβα με την οποία καταστρέφουν μια υγειονομική γερμανική υπηρεσία εις την Πατησίων. Λόγω απειρίας, χρησιμοποίησαν κοντό φυτίλι και αυτό το γεγονός παρ’ ολίγον θα τους στοίχιζε τη ζωή τους. Καταστράφηκε υγειονομικό υλικό που προοριζόταν για τον στρατηγό Ρόμελ.

Το δεύτερο κτύπημα έγινε πολύ γρήγορα, μετά από μια εβδομάδα. Στόχος τούτη τη φορά ήταν η φιλοναζιστική οργάνωση ΟΕΔΕ (Οργάνωσις Εθνικοσοσιαλιστικών Δυνάμεων Ελλάδος), η οποία στεγαζόταν σε ένα διώροφο μεταξύ Κάνιγγος και Θεμιστοκλέους. Δεν έγινε λόγος πλέον για την ΟΕΔΕ.

Τα δυο αυτά κτυπήματα δεν είχαν τον θετικό αντίκτυπο που θα προσδοκούσαν οι εμπνευστές και εκτελεστές τους. Έπρεπε να πραγματοποιηθεί κάτι άλλο, πιο μεγάλο, πιο εντυπωσιακό. Να πονέσει πιο πολύ ο εχθρός, αλλά και οι σκλαβωμένοι Έλληνες να πάρουν δύναμη και κουράγιο. Ούτε ο δημόσιος ξυλοδαρμός μαυραγοριτών έλυσε το πρόβλημα.

Ο χειμώνας του 1940-41 ήταν πολύ σκληρός. Πείνα και φτώχεια. Ο θάνατος από την πείνα καθημερινό και σύνηθες φαινόμενο. Η θλίψη και η απελπισία κυριαρχούσαν και φαίνονταν ότι ο κατακτητής κέρδιζε τον αγώνα. Οι πατριωτικές και αγωνιστικές καρδιές δεν το δέχονται. Αγωνιούν και αναζητούν λύσεις.

Η ΠΕΑΝ αποφασίζει να ανατινάξει το κτίριο της ΕΣΠΟ, που βρισκόταν κοντά στην Ομόνοια, στην καρδιά της Αθήνας. Τι ήταν η ΕΣΠΟ (Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση), δηλ. φιλοναζιστική οργάνωση, την οποία ίδρυσε ο αρχηγός της γιατρός Σπύρος Στεροδήμος και σκοπό είχε τη στρατολόγηση Ελλήνων νέων, για τη δημιουργία της λεγεώνας των Ελλήνων, η οποία θα πολεμούσε υπέρ των Γερμανών στο ανατολικό μέτωπο, ελπίζοντας ότι η πείνα θα εξωθούσε νέους σε αυτή την αναζήτηση. Ακόμη, για τη δημιουργία ναζιστικού κόμματος, όπως έγινε και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες που κατέκτησαν οι Γερμανοί.

Ο Αντώνης Μυτιληναίος και ο Σπύρος Γαλάτης παρακολουθούσαν την κίνηση του κτιρίου για 15 ημέρες και αποτύπωσαν τη διαρρύθμισή του. Κατέληξαν να χρησιμοποιήσουν για το κτύπημα την είσοδο από την οδό Γλάδστονος, η οποία οδηγούσε στον ημιώροφο και ήταν ακριβώς κάτω από τα γραφεία της ΕΣΠΟ. Δεν ήθελαν να καταστρέψουν γειτονικά κτίρια, όπου στεγαζόταν το υποθηκοφυλακείο και θα προκαλούσε εθνική καταστροφή. Ήθελαν μόνο το κτίριο-στρατηγείο της ΕΣΠΟ και μερικών γερμανικών υπηρεσιών. Επέλεξαν η ανατίναξη να γίνει Κυριακή, για να μην υπάρξουν θύματα αθώοι πολίτες. Την Κυριακή επισκέπτονταν το κτίριο Γερμανοί και μέλη της ΕΣΠΟ, για να ακούσουν την ομιλία του προέδρου, να πάρουν τρόφιμα, χρήματα και άλλα.

Ως ημερομηνία του κτυπήματος ορίστηκε η Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 1942. Την παραμονή, τη βόμβα κατασκεύασαν ο Τάκης Μιχαηλίδης, ο Σπύρος Γαλάτης και ο Αντώνης Μυτιληναίος στο Κουκάκι, στο σπίτι της δασκάλας του κατηχητικού Ιουλίας Μπίμπα. Τη βόμβα βάρους δέκα οκάδων τη μεταφέρει η Ιουλία Μπίμπα μέσα σε σακούλα και την οποία σκέπασαν με λαχανικά.

Η ανατίναξη ορίστηκε για την εντεκάτη πρωινή. Όλα πήγαιναν μια χαρά. Αλλά την τελευταία στιγμή διαπιστώνουν ότι μαυραγορίτης ψαράς βρίσκεται στην είσοδο και σε δικηγορικό γραφείο βρίσκεται δικηγόρος και συνομιλεί με πελάτες. Τα γραφεία της ΕΣΠΟ και τα μπαλκόνια γεμάτα από Γερμανούς και ΕΣΠίτες. Μεταθέτουν την ώρα του κτυπήματος, για να μη σκοτωθούν αθώοι. Η ώρα περνά και θα αρχίσουν να φεύγουν οι στόχοι. Αποφασίζεται να γίνει η ανατίναξη. Όταν πηγαίνουν στο κτίριο, ο ψαράς είχε φύγει και ο δικηγόρος και οι πελάτες του έφευγαν εκείνη την στιγμή. Οι ατρόμητοι Έλληνες μαχητές τοποθετούν τη βόμβα στον ημιώροφο, ανάβουν τα δυο φυτίλια και, ατάραχοι και ψύχραιμοι, αποχωρούν από το κτίριο. Η αποστολή εκτελέστηκε με επιτυχία.

Ώρα δώδεκα και πέντε το μεσημέρι, το κτίριο της προδοσίας σωριάζεται σε ερείπια και ένα μαύρο σύννεφο σκόνης υψώνεται. Οι άνθρωποι οι διερχόμενοι τρέχουν να κρυφτούν. Τραυματίστηκε διερχόμενος ιερέας, ο οποίος, μαθαίνοντας για το σαμποτάζ, υπερήφανα δηλώνει: «Δεν πειράζει που κτύπησα, αρκεί που αφανίστηκε η σφηκοφωλιά των προδοτών». Οι Γερμανοί τρέχουν αλλόφρονες σημαίνοντας συναγερμό, γιατί θεώρησαν ότι έγινε αεροπορικός βομβαρδισμός. Οι απώλειες των Γερμανών και των Ελλήνων προδοτών σημαντικές. Στα ερείπια του κτιρίου τάφηκαν 29 μέλη της ΕΣΠΟ, ο αρχηγός της Στεροδήμος και 43 Γερμανοί αξιωματικοί και στρατιώτες. Τραυματίστηκαν 5 Γερμανοί και 27 μέλη της ΕΣΠΟ. Στο πεδίο της μάχης η ΠΕΑΝ δεν είχε απώλειες. Οι κατακτητές άρχισαν να ψάχνουν να βρουν τους Έλληνες ήρωες που ανατίναξαν το φρουρούμενο κτίριο μέρα μεσημέρι και στην καρδιά της Αθήνας, στην Ομόνοια. Οι ραδιοφωνικοί σταθμοί Λονδίνου, Μόσχας και Καΐρου εξυμνούν το έργο των Ελλήνων σαμποτέρ, το πρώτο σε ολόκληρη την Ευρώπη. Άθλος μεγάλος, μήνυμα σημαντικό.

Ήταν φυσικό οι σκλαβωμένοι Έλληνες να αναθαρρήσουν. Να ανέβει το ηθικό τους. Ο εχθρός δεν είναι ούτε άτρωτος ούτε απρόσβλητος. Η γενναία ελληνική ψυχή μίλησε και μίλησε δυνατά. Δεν φοβούμαστε, δεν υποκύπτουμε. Θα αγωνιστούμε για την Ελευθερία μας και τη Δημοκρατία. Αγνοούμε την υλική υπεροχή και δύναμη. Θα νικήσουμε.

Δυστυχώς, σε αρκετές ηρωικές περιπτώσεις υπάρχουν και οι εφιάλτες. Τούτη τη φορά ήταν ο ενωμοτάρχης Πολύκαρπος Νταλιάνης, μέλος της ΠΕΑΝ και σύνδεσμος με την επίσης αντιστασιακή οργάνωση «Όμηρος», ο οποίος ήταν διπλός πράκτορας, συνεργάτης των Γερμανών για λίγες λίρες.

Έτσι λοιπόν, την 11η Νοεμβρίου 1942, συλλαμβάνονται στην Καλλιθέα 14 μέλη-ήρωες της οργάνωσης και οδηγούνται στις φυλακές «Αβέρωφ». Τα υπόλοιπα μέλη της ΠΕΑΝ ανακαλύπτουν τον προδότη, τον οδηγούν σε έκτακτο στρατοδικείο, όπου ανακρινόμενος ομολόγησε την αποτρόπαια πράξη του και καταδικάστηκε σε θάνατο, διότι αποτελούσε κίνδυνο για τα μέλη των δύο αγωνιζομένων οργανώσεων, «Όμηρος» και ΠΕΑΝ, και εκτελέστηκε την 17η του ιδίου μηνός. Το πτώμα του ρίχτηκε σε υπόνομο της Νέας Σμύρνης και διέδωσαν ότι διέφυγε στη Μέση Ανατολή.

Ο Αντώνης Μυτιληναίος διέφυγε στη Μέση Ανατολή, ο Νίκος Λάζαρης δραπέτευσε, διέφυγε στο βουνό, κατετάγη στον ΕΔΕΣ και τον εκτέλεσε ο ΕΛΑΣ στα Δεκεμβριανά, ενώ οι άλλοι δικάζονται παραμονή Πρωτοχρονιάς του 1943 από το Γερμανικό Στρατοδικείο στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός».

Καταδικάζει τρις εις θάνατον τον Περρίκο και δις την Ιουλία Μπίμπα, η οποία ομολόγησε ότι αυτή μετέφερε τη βόμβα. Εις θάνατον και ο φοιτητής Γαλάτης, η ποινή του οποίου μετετράπη σε ισόβια και πέθανε νέος σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Γερμανία. Συγκλονιστική ήταν η απολογία του Περρίκου στο στρατοδικείο: «Είμαι Έλλην αξιωματικός και έκανα το καθήκον μου, όπως θα το έκανε κάθε Γερμανός αξιωματικός για τη δική του πατρίδα».

Τα χαράματα της 4ης Φεβρουαρίου 1943, ένα γερμανικό καμιόνι μεταφέρει από τις φυλακές Αβέρωφ τους Περρίκο, Λόη, Παπαδόπουλο, Σκούρα και Κατεβάτη στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου εκτελούνται από τους Γερμανούς φωνάζοντας «Ζήτω η Ελλάς!». Η Ιουλία Μπίμπα άρρωστη μεταφέρεται στη Γερμανία και εκτελείται δι’ αποκεφαλισμού στις 23 Φεβρουαρίου 1943, επειδή δεν υπήρχε λαιμητόμος στην Ελλάδα!

Μπροστά στο απόσπασμα ο Περρίκος απευθύνεται στους Γερμανούς αξιωματικούς λέγοντας: «Δεν αισθάνομαι τίποτα εναντίον σας. Εσείς κάνετε το καθήκον σας. Ομοίως έκανα και εγώ το δικό μου. Είμαι Έλληνας αξιωματικός της Αεροπορίας. Υποσμηναγός. Σας ευχαριστώ». Οι Γερμανοί αξιωματικοί χαιρετούν στρατιωτικά τον Έλληνα αξιωματικό και ύστερα ακούγεται η ομοβροντία. Οι τελευταίες του λέξεις είναι «Ζήτω η Ελλάς!».

Το εντυπωσιακό σαμποτάζ εις βάρος της ΕΣΠΟ, η ΟΚΝΕ το χαρακτήρισε «προβοκάτσια της Γκεστάπο στην οδό Πατησίων»! Το 1943 η ΟΚΝΕ έφθασε στο εξωφρενικό σημείο να μιλήσει για «δήθεν» σύλληψη του Περρίκου από τους Γερμανούς! Το ΕΑΜ χαρακτηρίζει την ανατίναξη προβοκατόρικη πράξη!

Απαράδεκτη και ύπουλη ήταν η ενέργεια του ΚΚΕ, το οποίο αποκάλυψε σε έντυπα ονόματα στελεχών της ΠΕΑΝ. Τα έντυπα αυτά έπεσαν στα χέρια των Γερμανών.

Η ΠΕΑΝ συνεχίζει τον αγώνα. Στις 3 Νοεμβρίου 1943 διενεργεί μεγάλο σαμποτάζ στο πυριτιδοποιείο. Τον Μάρτιο του 1942 καταστρέφει ολοκληρωτικά το φορτηγό πλοίο «Λούτσε» έξω από το λιμάνι του Πειραιά, όπου ήταν αγκυροβολημένο. Διαλύθηκε με απόφαση των μελών της την 12η Μαρτίου 1945.

Το σύντομο αυτό αφιέρωμα στους ήρωες Έλληνες πατριώτες αγωνιστές της ΠΕΑΝ κλείνουμε με δυο επιστολές του αρχηγού της Περρίκου.

Η πρώτη επιστολή από το κελί 12 – το κελί των μελλοθανάτων – στις 23 Ιανουαρίου 1943 προς το γιο του Δημήτρη:

«Αγαπημένο μου παιδί, Μίμη μου, ο πατέρας σου έπεσε για τη λευτεριά της πατρίδας μας. Έφυγε από τον κόσμο με την ικανοποίηση πως, αν δεν έκαμε το χρέος του όπως έπρεπε, πάντως το έκαμε όσο μπορούσε. Το χρέος αυτό δεν τελειώνει ποτέ. Αν ζούσε, θα εξακολουθούσε τις προσπάθειές του και κατά την περίοδο της ειρήνης. Τον ρόλο αυτόν επεφύλαξε η Μοίρα για σένα. Δούλεψε για να σταματήσουν οι πόλεμοι, να ευημερήσουν όλοι οι άνθρωποι, να ενωθούν τα κράτη της Ευρώπης, να ειρηνεύσει και να ευτυχήσει ο κόσμος. Δούλεψε για να καταργηθούν οι τεχνητοί φραγμοί που παρεμποδίζουν και σε άπειρες περιπτώσεις ματαιώνουν την πρόοδο των αξίων. Δούλεψε για την επικράτηση της Δημοκρατίας. Αφιέρωσε τη ζωή σου στην Ελλάδα και στην ανθρωπότητα».

Η δεύτερη επιστολή, λίγα λεπτά πριν από την εκτέλεσή του, στα τρία παιδιά του, στην οποία σημειώνει και την ώρα.

«Μου μένουν ακόμα λίγα λεπτά ζωής. Εγκαταλείπω τον κόσμο χωρίς κανένα μίσος και χωρίς καμιά κακία. Αγωνίστηκα για την πατρίδα μου. Για την δικιά τους πατρίδα αγωνίστηκαν και αυτοί που με καταδίκασαν. Θα ’θελα κάποτε το αίμα μου, το αίμα αυτό που θα χυθεί σε λίγα λεπτά, να μη μας χωρίσει, αλλά να μας ενώσει μια μέρα με τους σημερινούς μας αντιπάλους. Δουλέψτε για να σταματήσουν οι πόλεμοι, για να ενωθούν μια μέρα τα κράτη της Ευρώπης. Δουλέψτε για την ανθρωπότητα. Ώρα 5.20΄. Κώστας Περρίκος.»

 

Ευλαβικά κλίνουμε το γόνυ μας στους ήρωες αγωνιστές της ΠΕΑΝ και υποσχόμαστε, αν χρειαστεί, να ακολουθήσουμε τα δικά τους βήματα για μια Ελλάδα Ελεύθερη και Δημοκρατική. Αιωνία η μνήμη τους. 

Πηγές:

-Καραβής, Στέλιος-Περικλής (2015). Η ιταλική κατοχή στην Ελλάδα (1941-1943): η πολιτική επιβολής και καταστολής από την ΧΙ στρατιά. Θεσσαλονίκη: ΑΠΘ.

-Φλάισερ, Χάγκεν (1995). Στέμμα και σβάστικα. Η Ελλάδα της Κατοχής και της Αντίστασης, 1941-1944. Β.  Αθήνα: Παπαζήση. ISBN 960-02-1079-9.

-Χατζηβασιλείου, Ευάνθης (2005). ΠΕΑΝ (1941-1945) Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζόμενων Νέων (Β’ έκδοση). Αθήνα: Σύλλογος προς διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων. ISBN 960-8351-05-7.

-Χονδροματίδης, Ιάκωβος (2017). Η μαύρη σκιά στην Ελλάδα. Εθνικοσοσιαλιστικές και φασιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα του μεσοπολέμου και της κατοχής 1923-1945. Αθήνα: Γνώμων Εκδοτική. ISBN 978-618-5018-67-2.

-https://www.sansimera.gr/biographies/596.

Μυργιώτης Παναγιώτης

Μαθηματικός